Bệnh viện Sản nhi Quảng Ninh
Phần mềm tra cứu thuốc

I,         Giới thiệu

Buồn nôn và nôn là những triệu chứng thường gặp (khoảng 50-80% phụ nữ mang thai), đặc biệt ở 3 tháng đầu thai kỳ. Các triệu chứng buồn nôn, nôn thường khởi phát từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 8 sau kỳ kinh cuối và tự biến mất trong tam cá nguyệt thứ hai.^{2, 3}

Nguyên nhân của tình trạng buồn nôn/nôn ở phụ nữ có thai chưa được biết rõ hoàn toàn. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu, có sự liên hệ giữa tình trạng tăng nồng độ hormon HCG trong thai kỳ và tình trạng buồn nôn ở phụ nữ mang thai.^{1, 4} Ngoài ra, một số giả thuyết khác về nguyên nhân gây buồn nôn như: Tăng estrogen trong giai đoạn đầu thai kỳ; dạ dày nhạy cảm hơn khi phải thích nghi với nhưng thay đổi sinh lý của cơ thể khi mang thai; phản ứng căng thẳng, mệt mỏi cũng là một tác nhân có thể gây tăng cảm giác buồn nôn. ¹

Việc quản lý các triệu chứng buồn nôn và nôn trong thai kỳ cần đặc biệt thận trọng do giai đoạn xuất hiện cũng là thời điểm quan trọng trong quá trình hình thành cơ quan của thai nhi.

II,        Các biện pháp chống nôn cho phụ nữ có thai

1,         Biện pháp không dùng thuốc

Các biện pháp không dùng thuốc là lựa chọn ưu tiên trong điều trị nôn, buồn nôn ở phụ nữ có thai.^{1, 2} Một số biện pháp được khuyến cáo bao gồm:

• Ăn nhiều bữa trong ngày, mỗi bữa ăn ít lại^1,2,3
• Tránh các đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ hoặc có mùi mạnh^2,3

–     Uống ít nước hoặc các chất lỏng trong bữa ăn. Nên ăn những thực phẩm khô như cơm, bánh mỳ.¹

• Ưu tiên các thực phẩm giàu Protein hoặc Carbohydrate ^2,3
• Luôn giữ phòng ngủ luôn thông thoáng, mát mẻ. ¹
• Nghỉ ngơi đầy đủ ¹

–     Có thể dùng nước gừng để giảm cảm giác buồn nôn ^1,2,3,4. Không nên dùng quá nhiều, dùng khoảng 1g bột gừng/ngày.⁴

• Tránh nằm ngay sau ăn, đặc biệt là nghiêng trái ²

2,         Biện pháp dùng thuốc ^2,3

• Thuốc kháng histamin H1

–     Doxylamin:

+    Tại Bỉ, các chế phẩm doxylamin dạng phối hợp với pyridoxin (vitamin B6) đã được cấp phép chỉ định trong điều trị triệu chứng buồn nôn và nôn thai kỳ không đáp ứng với biện pháp không dùng thuốc. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy phối hợp doxylamin với pyridoxin này hiệu quả hơn doxylamin đơn thành phần và dữ liệu về hiệu quả vẫn còn hạn chế.

+    Việc sử dụng Doxylamin được chứng minh không gây tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh hoặc các biến cố bất lợi trên thai nhi. Đồng thời, việc sử dụng vitamin B6 với mức liều 40-50 mg/ngày trong thời gian ngắn để điều trị buồn nôn thai kỳ cũng không gia tăng nguy cơ các bệnh lý thần kinh ngoại biên. Do đó, khi các biện pháp không dùng thuốc thất bại, cân nhắc sử dụng doxylamin. Theo một số tài liệu tham khảo, doxylamin cũng được coi là lựa chọn hàng đầu cho đến thời điểm hiện tại.

–     Meclozin:

Có thể chỉ định off – label trong điều trị buồn nôn với phụ nữ có thai. Các dữ liệu được công bố chưa ghi nhận được biến cố bất lợi nào thai nhi khi dùng cho phụ nữ có thai. Do đó, có thể dùng thuốc cho mọi giai đoạn trong thai kỳ, tuy nhiên cần lưu ý đến tác dụng an thần và kháng Cholinergic.

• Thuốc tăng nhu động ruột – dạ dày

–     Metoclopramid – dùng ngắn hạn:

+    Thuốc có thể chỉ định off – label cho điều trị nôn ở phụ nữ có thai. Các dữ liệu cho thấy việc sử dụng thuốc trong thời kỳ tam cá nguyệt thứ nhất không làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh.

+    Sử dụng thuốc vào thời kỳ cuối của thai kỳ có thể gây nguy cơ rối loạn ngoại tháp, rối loạn thân nhiệt và rối loạn tim mạch ở trẻ sơ sinh. Để phòng ngừa, cần tránh sử dụng kéo dài vào cuối thai kỳ hoặc theo dõi chặt chẽ các biến cố bất lợi này ở trẻ sơ sinh. Ngoài ra, việc sử dụng kéo dài cũng có thể tăng nguy cơ gặp các rối loạn thần kinh ở mẹ. Do đó, thuốc nên được dùng trong thời gian ngắn nhất có thể.

• Domperidon – dùng ngắn hạn:

Domperidon có thể được sử dụng off-label ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ. Các dữ liệu hiện có không cho thấy thuốc gây tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh ở trẻ, tuy nhiên, thuốc có thể gây kéo dài khoảng QT ở mẹ, đặc biệt khi dùng liều cao và nguy cơ tăng lên mẹ có rối loạn điện giải. Dữ liệu về nguy cơ kéo dài QT ở thai nhi hoặc ảnh hưởng dài hạn chưa có dữ liệu. Do đó, việc sử dụng chỉ nên giới hạn trong thời gian ngắn, tối đa 1 tuần.

• Thuốc đối kháng thụ thể 5 – HT3
• Ondansetron – cân nhắc trong trường hợp nôn nghén nặng:

+    Các dữ liệu về sử dụng ondansetron trong thai kỳ không ghi nhận gia tăng nguy cơ dị tật nói chung. Tuy nhiên, một số nghiên cứu gợi ý tăng nguy cơ dị tật sứt môi/hở hàm ếch và dị tật tim khi sử dụng trong tam cá nguyệt thứ nhất, nhưng chất lượng bằng chứng còn nhiều mâu thuẫn. Do đó, chưa thể thiết lập mối quan hệ nhân quả giữa ondansetron và các dị tật bẩm sinh cụ thể này.

+    Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu từ cơ sở dữ liệu tại Hoa Kỳ ước tính rằng dị tật hở môi/hở hàm ếch có thể tăng thêm khoảng 3 trường hợp trên mỗi 10.000 trẻ sơ sinh có phơi nhiễm, tương ứng với tỷ lệ 0,11% so với tỷ lệ mắc trong dân số chung là khoảng 0,08%.

+    Trong các trường hợp nôn nghén nặng, ondansetron đôi khi được sử dụng off-label. Tuy nhiên, nên tránh sử dụng trong tam cá nguyệt thứ nhất.

III,      Tổng kết

–     Các biện pháp không dùng thuốc là lựa chọn ưu tiên khi điều trị buồn nôn/nôn cho phụ nữ có thai.

–     Nếu các biện pháp không dùng thuốc không mang lại hiệu quả như mong đợi, có thể cân nhắc Doxylamin hoặc Meclozin là các lựa chọn thay thế.

–     Metoclopramid hoặc Domperidon cũng có thể được sử dụng, tuy nhiên chỉ nên sử dụng trong thời gian ngắn do có thể tăng nguy cơ xuất hiện một số tác dụng không mong muốn trên mẹ và trẻ sơ sinh.

–     Trong trường hợp buồn nôn hoặc nôn nghiêm trọng không đáp ứng bất kỳ liệu pháp điều trị khác, Ondansetron có thể được cân nhắc, tuy nhiên cần tránh sử dụng trong 3 tháng đầu do nguy cơ dị tật hở môi/hở hàm ếch.

Bảng tổng hợp các biện pháp dùng thuốc

Tài liệu tham khảo

1. America Pregnancy Association (2026). Nausea During Pregnancy. https://americanpregnancy.org/pregnancy/nausea-during-pregnancy/
2. Trung tâm DI và ADR Quốc gia (2026). CBIP: Điều trị buồn nôn và nôn trong thai kỳ. https://canhgiacduoc.org.vn/CanhGiacDuoc/DiemTin/5822/cbip-quan-ly-buon-non-non-trong-thai-ky.htm
3. Le Centre Belge d’Information Pharmacothérapeutique (2026). Quelles sont les options sûres dans la prise en charge des nausées et vomissements pendant la grossesse ?. https://www.cbip.be/fr/quelles-sont-les-options-sures-dans-la-prise-en-charge-des-nausees-et-vomissements-pendant-la-grossesse/
4. Julien Stanisiere, Pierre-Yves Mousset, Sophie Lafay (2018). How Safe Is Ginger Rhizome for Decreasing Nausea and Vomiting in Women during Early Pregnancy ?. Food, 7(4), 50. https://doi.org/10.3390/foods7040050